Wie voor het eerst door de Folkingestraat loopt en geconfronteerd wordt met de ‘gedeelde openbare ruimte’ (shared space) waarbij alleen twee blauwgrijze natuurstenen lijnen in het plaveisel aangeven waar fietsers horen te rijden, zal ogen in zijn/haar achterhoofd moeten hebben. Veel passanten wandelen graag op het middengedeelte. Soms ook doordat bedrijven stoepborden, terrasstoelen of bloembakken op de trottoirs plaatsen. Dat is, in een straat die nog geen tien meter breed is, erg veel van het goede. In de ochtend, als tot twaalf uur leveranciers af en aan rijden, is de wanorde soms nog groter. De wandelaar mag na afloop beoordelen of de vergrote interactie met andere passanten voor ‘meer verbinding en verkeersveiligheid’ heeft gezorgd.
Er is alle reden om langzaam door de straat te lopen en goed om zich heen te kijken. En kijk ook naar de prachtige gevels uit allerlei tijden en in diverse stijlen. Naar de 18e-eeuwse klokgevel op Folkingestraat 7 bijvoorbeeld. De oudste gevel is Folkingestraat 2-2a van de 13e, 14e-eeuw
De straat contrasteert bijna zwartwit met bijvoorbeeld de drukste winkelstraat van de stad, de parallel lopende Herestraat, doordat het een zeer gevarieerd aantal, kleinere bedrijven heeft die tot geen enkele keten horen. Onder de ruim vijftig bedrijven zit horeca, modezaken, kadowinkels, kunstgaleries, maar ook winkels die thee, wijn- en worst, antiquarische boeken, kaas, bier, Noord-Afrikaanse producten of friet 2.0 verkopen. En de straat heeft, vlakbij het Zuiderdiep, nog een juweel: de synagoge. Die is in gebruik bij de orthodox-Joodse gemeente.
De Folkingestraat is een middeleeuwse straat uit de 11e-eeuw. Het wordt in 1439 voor het eerst Folkerdinghestraat genoemd, naar de (invloed)rijke familie Folkerdingh. Die woont in een steenhuis op de hoek van de straat met het A-kerkhof. Sinds 1795 staat op de plek café-restaurant De Beurs. Een café waar de graanhandelaren van de Korenbeurs de handelsdag afsluiten met een borrel en een sigaar. De Korenbeurs, waar sinds 1990 een supermarkt in zit, stopt zijn graanhandel in de jaren tachtig.
Interieuw de Beurs
De Beurs is een horecazaak die besloten heeft niet mee te gaan met de wensen van de tijdgeest maar in aanbod, inrichting, bediening vasthoudt aan een traditionele identiteit.
Een gevelplaquette vermeldt, met gepaste trots, de oprichting van de Sociaal Democratische Bond, in 1885, in het café. Ongetwijfeld vindt dat plaats in één van de zaaltjes op de eerste verdieping. De Sociaal Democratische Bond was een samenkomen van socialisten, anarchisten en communisten onder aanvoering van, domineeszoon, Ferdinand Domela Nieuwenhuis. Het belangrijkste strijdpunt is het verkrijgen van het algemeen kiesrecht.
“Men houde in het oog dat tirannen geen slaven maken, maar omgekeerd: slaven maken tirannen. Als een volk slaafs en kruiperig is, dan ontstaat tirannie; is het niet slaafs, dan is er voor tirannie geen plaats.” – Domela Nieuwenhuis
Er is geen straat in Groningen waar het heden zo abrupt breekt met het verleden. Het kantelpunt is de tweede wereldoorlog. De Folkingestraat is voor de oorlog ook erg levendig, met veel Joodse bedrijven en bewoners. Op zaterdagavond en zondag is de straat druk bevolkt met stadjers die profiteren van de Joodse winkels. Er leven voor de oorlog 2.800 tot 3.000 Groningers met een Joodse achtergrond in de stad. Een klein en wekgestelder deel van de Joodse Groningers woont in de Schildersbuurt, vlak achter het Lage der Aa. De Folkingestraat met de zijstraten vormen het hart van de Joodse gemeenschap.
Folkingestraat 1930
De eerste Joodse bewoner die in een archief wordt genoemd is Michiel Pyrke, die in 1550 in de stad komt als handelaar in ‘brandemmers’. Het zijn vooral Duitse en Oost-Europese Joden die hun geluk en veiligheid beproeven in de stad. In twee jaar tijd, in 1942 en 1943, komen 2.550 Joodse Groningers om. Slechts 150 overleven de oorlog. Ze hebben de kampen doorstaan of zijn ondergedoken geweest. Na de oorlog verpaupert de straat: de bewoners zijn er niet meer en de staat is nagenoeg failliet en heeft geen oog voor de overlevers. In de jaren zeventig komt de straat enigszins tot leven. Er worden o.a. huizen afgebroken en de vervangende nieuwbouw biedt bedrijfsruimte aan met lage huren. Na de opening, in 1994, van het Groninger Museum in het Verbindingskanaal wordt de straat de kortste route van het station naar het centrum van de stad. Dat heeft de aantrekkelijkheid en daarmee de mogelijkheden van de straat enorm vergroot.
Er zijn vijf monumenten in de straat die het Joods verleden memoreren. Let bijvoorbeeld op de, in de blinde muur, geplaatste houten deur (van brons) zonder deurklink vlakbij het Zuiderdiep. Het werk (uit 1991), ‘Portaal’, is van beeldend kunstenaar Gert Sennema. ‘Voor Altijd Afgesloten’ zou ook een passende titel kunnen zijn. Voor een overzicht van de monumenten kijk op Kunstroutegroningen.nl.
En er zijn struikelsteentjes geplaatst in het trottoir voor enkele van de huizen waar Joodse Groningers woonden en werkten. Voor Folkingestraat 36 liggen er acht, ter nagedachtenis aan de familie Bollegraaf. De familie is de oprichter geweest van de Bolly Band die Joodse feestmuziek uitvoerde.
De Joodse gemeente heeft in 1756 al een synagoge maar heeft door de sterke groei van de gemeente een grotere kerk nodig. Dat wordt, in 1906, de huidige synagoge. Het gebouw wordt ontworpen door twee gereformeerde architecten Tjeerd Kuipers (1857 – 1942) en Ytzen van der Veen (1861 – 1931). Na de oorlog wordt het gebouw een opslagplaats tot de bovenverdieping door de Apostolische Gemeente in gebruik wordt genomen en de rest door wasserij Astra. Het gebouw wordt ternauwernood voor sloop behoed en gerestaureerd. De heropening is in 1981.
Het achterste deel is zichtbaar maar niet toegankelijk voor bezoekers, want dit is het kerkgedeelte. De voorste helft wordt gebruikt voor tentoonstellingen en muziekuitvoeringen. Voor meer informatie, zie de website van de synagoge, klik hier.
Het Pieterpad steekt het Zuiderdiep over en gaat via de Ubbo Emmiusstraat en het Groninger Museum naar het station. In de Ubbo Emmiusstraat en aan het Zuiderdiep staat het imposante gebouw, uit 1928, in de Amsterdamse stijl, waar Ruimtelijke Ordening en Economische Zaken zitten (architect Siebe Bouma). Het gebouw is voor publiek toegankelijk.
Bronnen
www.deverhalenvangroningen.nl/alle-verhalen/de-joden-van-haren-en-groningen-deportatie-en-terugkeer
nos.nl/artikel/2466857-meer-groningse-joden-vermoord-dan-gedacht-90-procent-overleefde-wo-ii-niet
www.groningen4045.nl/stolpersteine/de-joodse-gemeenschap-in-de-stad-groningen
joodsgroningen.nl/joods-groningen-stad/
www.kunstpuntgroningen.nl/kunstroute/kunstroute-folkingestraat/
nl.wikipedia.org/wiki/Folkingestraat